[Manga phần 3] - Comiket
{ Bài viết gửi lên lúc: 31-05-2008, 09:01 AM }
Comiket là từ đã được Nhật hoá xuất phát từ “Comic Market”. Đây là hội chợ truyện tranh không chuyên lớn nhất thế giới được tổ chức thường niên bởi Hiệp hội Comiket.
Hiện nay, Comiket được tổ chức 1 năm 2 lần vào dịp tháng 8 (Hội chợ mùa hè) và tháng 12 (Hội chợ mùa đông) tại Trung tâm triển lãm quốc tế Tokyo (Tokyo Big Site) và thường chỉ diễn ra trong vòng 2 đến 3 ngày. Hội chợ mùa đông vào tháng 12/2006 vừa qua đánh dấu số lần tổ chức định kì của Hội chợ lên đến con số 71.
Quy mô Comiket đã tăng lên gấp bội sau mỗi lần tổ chức và giờ đây bất kì người Nhật nào cũng biết đến sự tồn tại của nó. Hội chợ lần thứ 66 vào mùa hè năm 2004 đã lập một kỷ lục mới về số gian hàng tham gia và số khách tham quan: Có tới 35.000 gian hàng và trên 510.000 người đến Tokyo Big Site trong vòng 3 ngày để bày bán những cuốn truyện tự in hay tận mắt ngắm những cuốn truyện tranh và những sản phẩm mình yêu thích. Hội chợ thường không có đủ những gian trưng bày cho tất cả các nhóm đăng kí tham gia nên ban tổ chức đã phải lựa chọn bằng cách bốc thăm.
● Đặc trưng
Comiket không chỉ được coi là một Hội chợ truyện tranh không chuyên lớn nhất thế giới mà có thể nói đó là một sự kiện trong nhà lớn nhất thế giới. Xét về quy mô tổ chức thì Comiket không thua kém mấy một “thành phố truyện tranh”. Lý do khiến Comiket khác với nhiều hội chợ truyện tranh không chuyên khác là ở chỗ: Ở đây không chỉ tập hợp những người chuyên vẽ truyện tranh và các sản phẩm của họ mà còn tập hợp cả những fan truyện tranh với các sản phẩm tự tạo như trang phục, vũ khí và mọi thứ có liên quan đến truyện tranh.
Nếu ở các hội chợ truyện tranh không chuyên khác, các sản phẩm được bày bán hay phân phát đều được sáng tác theo một trường phái hoặc trào lưu nào đó thì ở Comiket ta lại thấy truyện tự in của các tác giả không chuyên ở tất cả các thể loại. Những người tham gia ở rất nhiều lứa tuổi khác nhau, đem sản phẩm của mình đến trưng bày, bán và giao lưu với khách tham quan. Nếu bạn đến thăm Comiket, bạn sẽ tìm thấy không chỉ manga, anime, game mà còn thấy vô vàn các sản phẩm khác như nhạc thị trường, các mẫu thiết kế trang phục, trang phục biểu diễn costplay, đồ trang sức tự làm, búp bê, các tác phẩm mô tả cuộc sống thường nhật của những con người bình dị mà trong nghề nghiệp của họ còn có những điều mà mọi người chưa biết đến như giáo viên, y tá, phi công, nhân viên đường sắt, thậm chí còn có rất nhiều những tạp chí sở thích khác như vật nuôi, trồng vườn, trà đạo… Có thế nói, Comiket là nơi hội tụ những “tiểu văn hoá” đang tồn tại và liên tục vận động ở khắp mọi nơi trên xứ sở mặt trời mọc này.
Đối với những tác giả theo trường phái khiêm tốn trong lĩnh vực nghệ thuật thì Comiket là nơi họ có thể công bố các tác phẩm của mình, thu thập thêm những tác phẩm cùng loại và đó cũng là nơi giao lưu với những bạn bè cùng sở thích. Chính vì lý do đó có rất nhiều những nhóm tác giả chỉ xuất hiện trong Comiket hàng năm mà không bày bán sản phẩm của mình ở những hội chợ truyện tranh không chuyên nào khác. Với những ai không coi đó là mục đich chính thì Comiket là nơi họ có thể tìm thấy những thứ mà thường ngày họ không hề được thấy và có thêm những niềm vui mới trong cuộc sống. Còn đối với những người tham gia bình thường khác, đặc biệt là những người dân địa phương gần Tokyo thì Comiket quả là một ngày hội lớn mà năm nào họ cũng muốn tham gia.
● Lịch sử
Bối cảnh ra đời
Vào thập niên 70 đã xuất hiện rất nhiều người say mê thể loại tiểu thuyết và phim khoa học viễn tưởng. Bắt nguồn từ niềm đam mê đó, họ đã có những truyện tranh tự sáng tác theo thể loại viễn tưởng. Comic Market (Comiket) đã ra đời với chức năng là nơi trưng bày và bán những thể loại sách đó, đồng thời cũng là nơi gặp gỡ, giao lưu của những người cùng chung sở thích.
Ngoài ra, còn phải kể đến một nguyên nhân khách quan khác dẫn đến sự ra đời của Comiket. Đó là “Đại hội Manga Nhật Bản” - một hoạt động thường niên nhằm tôn vinh thể loại manga khoa học viễn tưởng, đang gặp phải sự chỉ trích gay gắt của những thành phần chủ chốt, thậm chí là sự đe doạ sẽ không tiếp tục tham gia. Nắm được tình hình đó, tổ chức các nhà phê bình manga (Meiro) đã đứng ra kêu gọi tách hoạt động manga không chuyên thành một hoạt động riêng biệt, không nằm trong “Đại hội Manga Nhật Bản” hay “Festival Manga” nữa. Và kể từ đó, Comiket (Hội chợ truyện tranh không chuyên) đã trở thành một sự kiện riêng biệt và là sự kiện “của fan, do fan và vì fan”.
Lịch sử của Comiket gắn liền với các địa điểm mà hoạt động này diễn ra trong suốt lịch sử 30 năm của mình.
Hội trường Phòng cháy chữa cháy Nhật Bản
Comiket lần đầu tiên (kí hiệu là C1) được tổ chức vào ngày 21 tháng 12 năm 1975 tại hội trường Phòng cháy chữa cháy Nhật Bản, dưới sự điều hành của “Meiro”- tổ chức các nhà phê bình manga. Comiket lần đầu tiên này có sự góp mặt của 32 câu lạc bộ (mà phần nhiều là những nhóm đại diện, uỷ quyền) và 700 khách tham quan. Đêm trước ngày diễn ra hội chợ có hoạt động cắm trại và biểu diễn bài hát trong anime, tức là vẫn còn chịu ảnh hưởng rất nhiều nét đặc trưng của đại hội khoa học viễn tưởng.
Quá nửa nhóm tham gia là các nhóm nghiên cứu sáng tác manga trong các trường phổ thông, tiếp theo là các nhóm fans Hajo Moto - fan thể loại Shojo (manga thiếu nữ) . Theo ban tổ chức thì 90% số người tham gia hội chợ đầu tiên này là các fan nữ ở độ tuổi trung học cơ sở và phổ thông trung học và đều là fan thể loại Shojo.
Từ Hội trường Liên hiệp công thương Itabashi đến Hội trường Hội công thương Tokyo
Năm tiếp theo, năm 1976, Comiket mùa xuân - lần 2 (C2), mùa hạ - lần 3 (C3) và mùa đông - lần 4 (C4) đều được tổ chức tại Hội trường Liên hiệp công thương Itabashi, số nhóm tham gia các hội chợ thời kì này đều dưới con số 100.
Sang năm 1977, Comiket lần thứ 5 (C5) đã chuyển sang địa điểm mới là Hội trường Hội công thương Tokyo ở quận Ota. Kể từ đó người ta mới thấy hình ảnh những đoàn người đứng xếp hàng dài chờ đến lượt vào hội chợ. Cho đến hết năm 1979 (C13) tổ chức lần cuối tại địa điểm này, ban tổ chức ước tính số nhóm tham gia đạt gần 300, số người tham quan hội chợ cũng lên đến 4.000 người. Có thể nói, Comiket đã phát triển lên một quy mô mới.
Vào thời kì này, số nhóm tham gia là học sinh phổ thông đã giảm đi rất nhiều, thay vào đó là các nhóm sáng tác có chuyên môn hơn. Bên cạnh đó, đã xuất hiện các nhóm fan anime Space Battleship Yamato. Điều đáng nói là chính các fan của Yamato hay Gundam thời đó là tiền thân cho sự ra đời của Otaku - một trào lưu đã phát triển thành một nét văn hoá riêng Nhật Bản.
Thời kì này cũng đánh dấu sự tách rời về mặt tổ chức của Comiket với “Meiro”- tổ chức các nhà phê bình manga Nhật Bản. Do quy mô cũng như đặc điểm của Comiket đã thay đổi quá nhiều so với thời kì đầu, năm 1980, Meiro đã mở thêm một Manga Mini Market bên cạnh Comiket, và năm 1981 đã chính thức thành lập MGM (Manga Gallery & Market) và vẫn tiếp tục tồn tại từ đó đến nay.
Từ Kawasaki Plaza đến Hội trường công thương Yokohama
Từ năm 1980 đến năm 1981, Comiket đã được tổ chức 4 lần tại Kawasaki Plaza với tổng số khách tham quan là 7.000 người và khoảng 350-400 nhóm tham gia. Số lượng người quá đông đã khiến ban tổ chức phải xem xét tìm một địa điểm khác để giải quyết tình hình này. Và địa điểm mới được chọn là Hội trường công thương Yokohama. Comiket lần thứ 18 tại hội trường này đã thu hút 500 nhóm tham gia và số người đến tham quan đã lên tới 10 ngàn người. Lúc bấy giờ, manga thu hút được nhiều người hâm mộ nhất phải kể đến Urusei Yatsura (Takahashi Rumiko). Số lượng nam giới tham gia hội chợ cũng tăng lên đáng kể.
Trung tâm triển lãm quốc tế Tokyo - Harumi thời kì thứ nhất
Năm 1981, người ta dự định sẽ tổ chức Comiket mùa đông (C19) tại Kawasaki Plaza, nhưng do một sự cố bất thường mà ban tổ chức đã quyết định tổ chức tại địa điểm mới là Trung tâm triển lãm quốc tế Tokyo tại Harumi, Tokyo. Sau đó, liên tục trong vòng 6 năm, Comiket được tổ chức tại đây.
Số lượng người tham gia vẫn tăng lên không ngừng, đến Comiket mùa đông (C22) vào năm 1983, số nhóm tham gia vượt qua con số 1.000. Cho đến Comiket lần cuối cùng (C30) trong thời kì thứ nhất ở Harumi, con số nhóm tham gia và khách tham quan thật đáng kinh ngạc: Tổng cộng có 3.900 nhóm tham gia và 35.000 khách tham quan đã có mặt tại hội chợ.
Từ năm 1985, bộ manga Captian Tsubasa trở thành một hiện tượng lạ, thu hút rất nhiều các fan nữ. Số lượng các cô gái trẻ tham quan hội chợ ngày một tăng. Thực ra Captian Tsubasa thuộc thể loại Shonen (manga thiếu niên) nhưng hầu hết fan hâm mộ và thần tượng nhân vật chính của bộ manga này lại là nữ. Cho đến Comiket lần thứ 43 (năm 1992), tức là đã khá xa thời kì hoàng kim của bộ manga này, ban tổ chức thống kê được trong số các nhóm fan Captian Tsubasa tham gia thì có 6 nam và 1.083 nữ, tức là nữ chiếm hơn 99%. Đây quả là một hiện tượng đáng để các nhà xuất bản manga lưu tâm.
Trung tâm kho vận Tokyo (TRC)
Vì lý do khó khăn trong việc đăng kí thuê địa điểm tại Trung tâm triển lãm quốc tế Tokyo nên từ Comiket 31 vào mùa đông năm 1986 đến Comiket 33 đều được tổ chức tại Trung tâm kho vận Tokyo nằm trên đảo Heiwa. Thời gian này có khoảng 4.400 câu lạc bộ và 40-60 ngàn người tham quan.
Trung tâm triển lãm quốc tế Tokyo - Harumi thời kì thứ hai
Do địa điểm TRC không đảm bảo về diện tích cho việc tổ chức sự kiện lớn này nên đến Comiket lần thứ 34 vào năm 1988, ban tổ chức đã quyêt định quay lại địa điểm Trung tâm triển lãm quốc tế Tokyo ở Harumi. Vào thời gian này công tác tổ chức, quản lý hội chợ đã được “số hoá” một cách chuyên nghiệp và theo số liệu thống kê thì có đến 9.200 nhóm tham gia. Comiket lần thứ 35 dự định sẽ tổ chức vào mùa đông năm 1988, nhưng do gặp trục trặc trong việc đăng kí địa điểm nên nó đã bị hoãn sang tận tháng 3 năm sau, năm 1989. Cho nên đây được coi là hội chợ mùa xuân cuối cùng trong lịch sử Comiket. Tiếp đó, Comiket lần thứ 36 tổ chức vào mùa hè năm 1989 đã có trên 10 ngàn nhóm đăng ký tham gia và số khách thăm quan hội chợ lên đến 100 ngàn người.
Trung tâm hội nghị quốc tế Makuhari Messe
Comiket lần thứ 37 (vào mùa đông năm 1989) đã được tổ chức tại Trung tâm hội nghị quốc tế Makuhari Messe tại tỉnh Chiba. Vào Comiket 39 đã có đến 250.000 người tham gia. Nhưng ngay trước thời điểm diễn ra Comiket lần thứ 40 đã xảy ra sự cố hi hữu khiến Hội chợ đã không diễn ra theo đúng dự định. Có thể nói, đây là vụ bê bối nhất trong lịch sử Comiket. Theo ước tính, các khách sạn trong tỉnh Chiba đã thiệt hại đến1 tỷ Yên do khách đặt phòng huỷ lịch trình du lịch đến tỉnh. Trong khi cùng thời gian đó vào năm trước, các khách sạn đó đều hoạt động 100% công suất, thì đến năm sau, cửa sổ các khách sạn đều đóng kín, im lìm và lạnh lẽo. Từ đó, có thể thấy được sức ảnh hưởng của Comiket đến kinh tế lớn đến thế nào.
Trung tâm triển lãm quốc tế Tokyo - Harumi thời kì thứ ba
Sau rất nhiều lần chuyển đổi địa điểm tổ chức, ban tổ chức nhận thấy Trung tâm triển lãm quốc tế Tokyo chính là nơi phù hợp nhất. Vì thế, từ Comiket lần thứ 40 (mùa hè năm 1991) cho đến Comiket lần thứ 49 (năm 1995), Harumi trở thành nơi hội tụ của hàng chục ngàn người có chung niềm say mê.
Số lượng người tham gia đã không ngừng tăng lên sau mỗi năm. Comiket lần thứ 48 (mùa hè năm 1995) cũng là lễ kỷ niệm Comiket tròn 20 năm. Có thể gọi Sailor Moon (Thuỷ thủ mặt trăng) là một hiện tượng của kì hội chợ năm đó, mở đầu trào lưu các nữ tác giả hướng tới cả đối tượng độc giả nam, và trào lưu này còn tiếp tục cho đến “cơn sốt” Neon Genesis Evangelion - sêri anime được phát sóng từ tháng 10/1995 đến tháng 3/1996. Thành công của Saint Seiya sau đó đã gây ảnh hưởng mạnh mẽ đến Comiket, tới mức đã xuất hiện hẳn một thể loại sáng tác mới- thể loại truyện tranh có các nhân vật Bishonen (nhân vật nam đẹp trai) vào các năm sau đó.
Comiket lần thứ 49 vào mùa đông năm 1995 là hội chợ cuối cùng được tổ chức tại Harumi, trước khi Trung tâm triển lãm được xây dựng lại. Mùa xuân năm 1996, “Lễ chia tay Harumi” cũng đã được tổ chức.
Trung tâm triển lãm quốc tế Tokyo Big Site - Ariake
Mùa hè năm 1996, Comiket 50 lần đầu tiên được tổ chức tại Trung tâm triển lãm quốc tế Tokyo Big Site ở Ariake, Tokyo ngay sau khi công trình này được khánh thành. Suốt từ đó đến nay, địa điểm này trở thành nơi diễn ra 2 kì hội chợ mỗi năm.
Năm đầu tiên, khi diễn ra C50, ban tổ chức chỉ thuê một phần diện tích Tokyo Big Site và đã bị rất nhiều lời phàn nàn bởi diện tích đó quá nhỏ so với lượng người tham gia hội chợ. Rút kinh nghiệm, ngay hội chợ tiếp sau- C51 vào mùa đông năm đó, ban tổ chức đã thuê toàn bộ trung tâm triển lãm khổng lồ này. Đến C52 vào mùa hè năm 1997, hội chợ đã kéo dài trong 3 ngày liên tiếp, thu hút tới hơn 30 ngàn người tham gia. Các hội chợ sau đó như C57, C63, C65 đã kéo dài 3 ngày liên tiếp và đến C71 vừa qua cũng diễn ra trong 3 ngày, từ 29 đến 31/12/2006.
Bước sang thế kỉ 21, bắt đầu từ năm 2000, nhiều phần mềm game nghiệp dư đã xuất hiện tại Comiket và tạo nên những cơn sốt thực sự, như Tsukihime, Toho Project,… Trào lưu parody (nhái lại các tác phẩm khác) cũng xuất hiện và thu hút được khá nhiều sự quan tâm. Comiket vẫn liên tục phát triển và thực sự trở thành nơi hội tụ của muôn vàn “thể hiện” khác nhau của giới sáng tác nghiệp dư.
Cũng phải kể đến sự góp mặt của các nhà xuất bản như một đại diện của giới chuyên nghiệp kể từ Comiket lần thứ 51 (năm 1996). Ban tổ chức đã cho phép một số nhà xuất bản được sử dụng một số diện tích hành lang các tầng trên để bán hàng, phát quà tặng, thăm dò thị hiếu độc giả,…Khi đó đã có không ít các ý kiến phản đối, nhưng cho đến nay sự tham gia này đã được chấp nhận và trở thành một bộ phận của Comiket.
● Tương lai của Comiket
Bước vào thập niên 90, những cách tân trong kỹ thuật sáng tác đã làm cho việc tạo ra các tác phẩm trở nên dễ dàng hơn và chính điều đó cũng làm gia tăng một cách đáng kể số lượng thành viên tham gia Comiket. Các cửa hàng chuyên bán truyện tự in mà tập trung chủ yếu ở Akihabara (Tokyo) và Nihonbashi (Osaka) trở nên đông đúc hơn. Thông qua Internet, độc giả ngày nay cũng dễ dàng để có trong tay những truyện tự in. Cũng vì thế mà Comiket - sự kiện tập trung những fan của truyện tự in, trở thành một trong những lễ hội lớn nhất thế giới hiện nay.
Gần đây, dường như Comiket đang gây được sự chú ý mạnh mẽ của phần đông người dân không chỉ với tính chất là một sự kiện lớn mà còn từ những hình ảnh mang đậm tính chất “Comiket” qua bộ phim truyền hình Densha Otoko hay những quán giải khát với các nhân viên phục vụ bàn trong trang phục Cosplay ở khu Akihabara,… Trước và trong thời gian diễn ra hội chợ, báo chí, truyền hình cũng đồng loạt đưa tin. Comiket dường như đang xâm nhập một cách từ từ và hết sức tự nhiên vào đời sống xã hội Nhật Bản.
Bên cạnh đó, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu và giải quyết, như vấn đề về hình ảnh Cosplay, các vấn đề về thuế khi luôn có một lượng lớn tiền mặt được giao dịch tại hội chợ, tiếp nữa là các vấn đề liên quan đến bản quyền tác giả,…Tuy vậy, Comiket sẽ vẫn là một lễ hội lớn nhất thế giới, một hiện tượng đặc biệt thu hút được ngày càng nhiều sự quan tâm không chỉ của người dân Nhật Bản mà còn của các fan hâm mộ manga, anime, game,… trên khắp thế giới.
